Membrana czy papa na deskowaniu

W drugiej połowie dwudziestego wieku wstępne krycie papą było uzasadnione wieloletnim oczekiwaniem na pokrycie zasadnicze dachu. W tamtych czasach papa leżała na dachu kilka lat spełniając rolę tymczasowego pokrycia a po ułożeniu „eternitu” lub blachy służyła jako warstwa uszczelniająca te pokrycia.

Rys. 1.

Takie rozwiązania sprawdzały się dość dobrze, ponieważ większość poddaszy była strychami a termoizolacja osłaniająca przestrzenie mieszkalne leżała na stropie (rys. 1). W takich konstrukcjach bardzo rzadko występowały problemy związane z powstawaniem skroplin zagrażających konstrukcji i termoizolacji dachu. Jednak konieczność zabudowywania poddaszy wywołana rosnącymi cenami mieszkań i działek budowlanych, spowodowała zmiany w stosowanych technologiach budowlanych.

Na początku lat dziewięćdziesiątych pojawiły się w Polsce pierwsze folie wstępnego krycia (FWK). Były to tanie folie nisko paro-przepuszczalne. Ich szybka popularyzacja była spowodowana oszczędnościami jakie wynikały z zastąpienia nimi drogiego deskowania z papą (droższa robocizna i materiał).
Niestety, w zdecydowanej większości wypadków nisko paro-przepuszczalne FWK były układane wadliwie - na styk z termoizolacją. Zawsze, wcześniej lub później, kończyło się to zawilgoceniem dachu. Oprócz tego nie wszyscy fachowcy mieli doświadczenie w układaniu tych materiałów i popełniali liczne drobne błędy, najczęściej dotyczące wentylacji. Dlatego właśnie na wielu dachach, po  kilkuletniej eksploatacji budynku, często występowały różne problemy, wynikające głównie z nadmiernego zawilgocenia dachu. W tamtych czasach brakowało wsparcia informacyjnego ze strony importerów i firm handlowych. Na szczęście, na naszym rynku dość szybko spopularyzowały się wysoko paro-przepuszczalne membrany wstępnego krycia (MWK), które mogą być układane na styk z termoizolacją. Ta cecha membran pozwoliła na duże uproszczenia w konstrukcji dachu. Dzięki temu zmniejszyła się również ilość błędów popełnianych przy ich układaniu.

Fot. 1. Wilgoć pod papą na deskowaniu

Jednak, niektóre błędy popełnione w początkowym okresie wprowadzania FWK na rynek spowodowały spadek zaufania do nich. Ten brak zaufania został częściowo przeniesiony na MWK. Te błędy są przyczyną częściowego powrotu do starych technik uszczelniania pokryć dachów skośnych za pomocą papy układanej na deskowaniu. Jednak, w dachach o poddaszu mieszkalnym, wykonanie deskowania z papą bez prawidłowego wykonania wentylowania dachów, powoduje powstanie dużych problemów ze skroplinami takich samych jak przy wadliwie ułożonych FWK (fot. 1).

Z powodu sprzecznych opinii dotyczących FWK i MWK, wiele osób budujących się lub zamierzających się budować staje przed dylematem co zastosować na swoim dachu: papę na deskowaniu czy membranę dachową?
Pytanie to dotyczy problemu pozornego, ponieważ w dachu o prawidłowo wykonanym i zaprojektowanym systemie wentylującym termoizolację, zawsze warto użyć MWK bez względy na to czy jest w nim przewidziane poszycie pod pokryciem. Poszyciem dachu mogą być deski, płyty OSB lub sklejka. Wybór rodzaju poszycia nie jest obojętny dla prawidłowego działania dachu. Na poszyciu muszą być układane pokrycia bitumiczne – papy wierzchniego krycia, dachówki bitumiczne oraz niektóre pokrycia blaszane. Natomiast, pokrycia leżące na łatach i kontrłatach mogą ale nie muszą być układane na sztywnym podłożu. O stosowaniu deskowania decyduje również sposób układania pokrycia np. łupek układany na sposób „staroniemiecki” musi leżeć na poszyciu a układany we wzory geometryczne może leżeć na łatach.

Rys. 2.

Jeżeli w dachu o poddaszu mieszkalnym, z jakiegoś powodu pokrycie dachu ma leżeć na poszyciu zabezpieczonym papą to pod tym poszyciem powinna być zrealizowana szczelina wentylująca (rys. 2).
Zasady budowy takiej wentylacji wymagają aby szczelina miała wlot i wylot oraz aby na całej swojej długości była drożna. Z tego powodu szczelina powinna być zabezpieczona przed osuwaniem się wełny (połacie są przecież pochyłe)  przez użycie materiału dystansującego. Najlepszym materiałem służącym do tego celu jest wysoko paro-przepuszczalna MWK (rys. 3). Doskonale przytrzymuje wełnę i jednocześnie ją osłania przed wilgocią napływającą razem z powietrzem wentylującym. W naszym klimacie szczeliny i inne przestrzenie wentylacyjne działają w zmiennych cyklach uzależnionych od warunków pogodowych. Gdy jest sucho i ciepło usuwają parę wodną z dachu a gdy jest wilgotno dostarczają ją do środka. Dlatego najlepszym materiałem dystansującym jest MWK, ponieważ ogranicza dopływ wilgoci do termoizolacji pochodzącej ze skroplonej pary wodnej naniesionej z powietrzem atmosferycznym.
Bardzo łatwo jest zamontować membranę jako materiał dystansujący w odpowiednim momencie w trakcie budowy dachu.  Najlepiej jest gdy przewiduje to projekt i zawiera szczegółowe rysunki wykonania wentylacji. Dzięki temu w dachu z poszyciem, można zaplanować odpowiednie zastosowanie membrany i łatwo zrealizować szczelinę wentylacyjną w budowanym dachu. Pomysł polega na ułożeniu membrany w taki sam sposób jak przy układaniu pokrycia leżącego na łatach.  Na ułożoną na krokwiach membranę (rys. 3) należy przybić deski szersze niż zwykłe kontrłaty a do nich zamocować poszycie. Najlepszym poszyciem przy tym rozwiązaniu będą płyty OSB. Na tak przygotowane poszycie łatwo układa się papę a na nią wybrane pokrycie.

Rys. 3.

Rys. 4.

Deski pełniące funkcję kontrłaty pod poszyciem trzeba przybijać na membranie wzdłuż krokwi tak aby można było łatwo połączyć na nich płyty OSB. W celu zrealizowania dobrze funkcjonującej, drożnej szczeliny wentylacyjnej, w dachach o skomplikowanych kształtach oraz wokół przeszkód trzeba użyć krótkich desek-kontrłat (rys. 4) lub pozostawić odpowiednie kanały przepływowe pod płytą OSB (rys. 4).
Takie rozwiązania umożliwiają łatwą i prawidłową realizację szczelin wentylacyjnych pod płytami OSB lub innymi poszyciami. Ułożenie MWK na krokwiach i przybicie do krokwi desek-kontrłat stanowiących dystans dla poszycia jest najłatwiejszym sposobem wykonania szczelin wentylacyjnych. Deski te powinny mieć wysokość 4 cm jeżeli długość krokwi dachu nie przekracza 10 m. Wynika to z zasad budowy szczelin wentylacyjnych określonych w powszechnie używanej w Europie normie DIN 4108.
W takich dachach membrany są doskonałym materiałem dystansującym osłaniającym jednocześnie termoizolację i konstrukcje dachu przed skroplinami pary wodnej pochodzącej z powietrza atmosferycznego lub z wnętrza dachu. Para wodna, którą wypuści z wnętrza dachu  MWK, bardzo często na skutek zetknięcia się z zimnym poszyciem (płytą OSB) skrapla się na nim a skropliny ściekają na membranę. W przypadku użycia innych materiałów dystansujących (na przykład sznurów lub siatek) skropliny trafiają z powrotem do termoizolacji.

Tak więc MWK są najlepszym materiałem dystansującym wełnę od poszycia w dachach z papami uszczelniającymi pokrycia dachów skośnych. Tak samo dotyczy to warstw wstępnych uszczelniających pokrycia leżące na łatach (według schematu z rys. 2) takich jak  bitumiczne maty lub zbrojone folie polietylenowe.  Jednak w ich przypadku można po prostu uprościć całą konstrukcję dachu i zastąpić je MWK z tym samym skutkiem. Dlatego tak popularne są membrany wstępnego krycia.